Brandt de nacht nog? Van « Respect is Burning » tot het doven van de lichten!

[Carl de Moncharline] Van de mythische Bains Douches (Parijs) tot de huidige koude douche zijn maar een paar jaar verstreken. Gisteren nog brandden we de kaars aan twee kanten, de nacht… Vandaag laten we haar op een laag pitje uitdoven. Hoe zijn we van de creatieve vonk naar de normatieve brandblusser gegaan? Net als in een cinematografisch meesterwerk uit het pre-streamingtijdperk, dat de waanzinnige race tegen de klok om de Lichtstad van de ondergang te redden vertelde, wordt de nachtcultuur geconfronteerd met een grote uitstervingscrisis. Maar zijn we getuige van een langzame verstikking of een gedwongen metamorfose, waarbij onze tijd wordt gekidnapt en ons geld wordt opgeslokt? Bestaat er een wil om de nacht te vernietigen? De vraag verdient het om zonder omwegen gesteld te worden. Zonder een proces van intenties te voeren, is het resultaat duidelijk: door blindheid of door overmatige regulering lijkt de overheid de verstikking van de sector te begeleiden. De politieke autoriteiten blijven toepassen wat ze het beste beheersen, bij gebrek aan verbeelding: wetten maken en beperken. Rookverbod in etablissementen, dan in de rookruimtes, en vandaag zelfs op terrassen… Dit alles onder de controle van een permanent veiligheidsapparaat. Hoewel gezondheidspreventie en verkeersveiligheid onbetwistbare vereisten zijn die niemand ontkent, leidt het gebrek aan evenwicht er uiteindelijk toe dat het simpele feit van uitgaan wordt gecriminaliseerd. Het is zoveel handiger om zware politie-eenheden te mobiliseren om de bourgeois in het ballonnetje te laten blazen dan de echte plagen van onveiligheid aan te pakken, zoals de toename van de drugshandel, die een krachtig afschrikmiddel is voor nachtbrakers. Algoritmes hebben onze avonden gekidnapt Maar de meest geduchte bedreiging komt van de kaping van onze beschikbare tijd door de streaminggiganten en sociale netwerken. In een paar jaar, vooral sinds de Covid-lockdowns, hebben hun algoritmes onze avonden gekidnapt. In een Europa met een dalende koopkracht is thuisblijven, onderuitgezakt in de zetel achter de tv, computer of smartphone, de standaardkeuze geworden. Men bespaart het hele jaar op bars, clubs, cinema's, theaters en restaurants om één keer per jaar de ideale foto aan de andere kant van de wereld voor een zonsondergang te posten… Virtuele etalage van een bestaan dat de rest van de tijd opmerkelijk somberder is geworden in de echte wereld. Dat zal er niet op verbeteren: zoals de cultuurredactie van Radio France op 18 september benadrukte, is de thuisentertainmentindustrie nu de grootste particuliere financier van creatie; en zou volgens Martin Ajdari, hoofd van Arcom (CSA France), tegen 2030 de grootste financier tout court moeten worden. Diversiteit, ja… maar alleen voor anderen: een schijndiversiteit verkocht door platformen die in werkelijkheid de lokale creatie kannibaliseren en verstikken. In de praktijk vechten de etablissementen om te overleven tegenover verpletterende lasten. In Brussel probeert Le You zich te herlanceren bij stedelijke gemeenschappen; de Spirito is gedwongen om over te stappen op een formule gericht op restauratie; en instituten zoals de Mirano trekken zich terug in niches. De vermenging van genres, sociale mix en wederzijdse verrijking hebben plaatsgemaakt voor hokjesdenken. De uitbaters van de etablissementen raken buiten adem, zoals La Cabane die stopt, of Le Perché (de eerste rooftop van Brussel, bovenop het JAM hotel) die zijn closing party aankondigt op 26 september. Ik moedig u aan om erheen te gaan als steun, ook al lijkt het meer op de begrafenis van een hele sector. Is het pleit beslecht? Er blijven natuurlijk nog de grote private bijeenkomsten in de openbare ruimte, waar politici hun Instagram-profiel kunnen perfectioneren voor een uitzinnige menigte. Maar ook hier, haast u: de Hangar-avonden staan op de helling, aangeklaagd door de vzw ARAU als een misbruik van de openbare ruimte voor commerciële doeleinden voor een bevoorrecht publiek dat in staat is tussen 67,50 euro en 152,50 euro neer te tellen. Een privatisering van de stad die aan de kaak wordt gesteld door de publicatie van een foto van de opbouw van het evenement, met een vleugje humor die PAN alleen maar kan onderstrepen: « De stellingen van het justitiepaleis zijn op het Poelaertplein geland ». Nochtans is de nacht nooit beperkt gebleven tot de mechanische opeenvolging van een binair ritme in een donkere club. In zijn gouden tijdperk functioneerde clubbing vooral als een multidisciplinaire incubator. Het was het laboratorium waar modestudenten hun allereerste modeshows organiseerden, waar grafisch ontwerpers een radicale visuele identiteit vormgaven op het papier van flyers, waar kunstenaars de muren innamen voor efemere tentoonstellingen en waar jonge muzikanten en dj's hun allereerste set kwamen spelen voor een echt publiek. Het is heel deze creatieve kweekvijver die men vandaag verstikt op het altaar van het gekalibreerde entertainment. Decennialang was de nacht het levende laboratorium van identiteitsrevoluties. Elke twee jaar barstte er een muzikaal en vestimentair schisma los, van punk tot new wave, van funk tot new beat en de opkomst van electro. Maar sinds dertig jaar vindt de sonische breuk niet meer plaats. We draaien in een lus op oude, gerecycleerde samples, nu alleen nog gegenereerd door AI's zoals Suno of Udio… voor… «idioten». Het culturele schisma is verschoven naar technologie: we leggen niet langer aan onze ouders uit dat ze niets begrijpen van het nieuwe geluid van het moment, we proberen hen de werking van ChatGPT uit te leggen nadat we hen het internet en vervolgens de smartphone hebben uitgelegd. Door het virtualiseren van onze uitwisselingen en het ondergaan van de normatieve opsluiting, is het isolationisme veralgemeend. De stromen tussen Brussel, Antwerpen en Gent nemen af, vervangen door een digitale connectiviteit die de illusie van uitwisseling geeft zonder de warmte ervan te bieden. Deze kille diagnose vereist een dringende reactie. Om te voorkomen dat de nacht volledig verkoolt, is het absoluut noodzakelijk om de drang om fysiek samen te komen opnieuw uit te vinden. De nachtcultuur moet niet worden benaderd als een probleem dat gereguleerd moet worden, maar als het kloppende hart van de stad, het laatste heiligdom van creatie en vrijheid. Voordat het doek definitief valt over onze feestruimtes, blijft één vraag over: zullen we de moed hebben om de vlam opnieuw aan te steken? [Tekst bij de illustratie] « De nacht, c’est comme le côté obscur… Het is in zekere zin een ruimte van vrijheid die niet begrepen wordt. » « Sluit je bij ons aan, we hebben pyrotechnische effecten… »