De uitvinder van de rolschaatsen kwam uit Huy

HUY • Jean Merlin (1735-1803), geniaal uitvinder Geboren in Huy in 1735, vestigt Jean Merlin zich in 1759 in Londen. Deze uitvinder wordt erkend als een pionier in de ontwikkeling van de rolschaats... DE INWONERS VAN HUY wisten tot 1987 niet dat een van hen de rolschaats had uitgevonden. Ja zeker! Als we het Guinness Book mogen geloven, werd de rolschaats in de 18e eeuw ontworpen door Jean-Joseph Merlin, uit Huy... In 1988 wijdde Pierre Bauwens in deel XLII van de annalen van de Cercle des Sciences et Beaux-Arts een artikel aan de geniale uitvinder Jean Merlin. "Een artikel dat het resultaat is van een gelukkig toeval," legt archivaris Pierre Bauwens uit. "In 1985 organiseerde het museum Iveagh Bequest, Kenwood een tentoonstelling naar aanleiding waarvan een luxueuze catalogus werd gepubliceerd: John Joseph Merlin, the ingenious mechanik. Het bleek dat Jean Joseph Merlin inderdaad in 1735 in Huy het levenslicht had aanschouwd." De Merlins in Huy Jean Joseph Merlin werd inderdaad geboren en gedoopt in Huy, in de Sint-Pieterskerk op 6 september 1735. Zijn vader, Maximilien, werd geboren in Cambrai. Het is onbekend wanneer hij zich in Huy kwam vestigen. Hij verschijnt voor het eerst bij zijn huwelijk in de Sint-Denijs-kerk op 27 januari 1732. Zijn grootvader van moederskant was een meesterslotenmaker die in die tijd grote faam had verworven in Huy. Rond de leeftijd van 19 jaar (1754) is de aanwezigheid van Jean Joseph met zekerheid aangetoond in Parijs, waar hij zes jaar zou wonen. In de Franse hoofdstad begint hij zijn weg te vinden in de kring van mechanicaspecialisten. Hij is betrokken bij de bouw van muziekinstrumenten en snijdt een van de uitvindingen aan die hij in Londen zou introduceren: "de fauteuil... voor hen die jicht aan de benen hebben." Jean Joseph Merlin moet indruk hebben gemaakt op de Académie des Sciences, want het was op haar aanbeveling dat de graaf van Fuentes, een genereuze beschermheer van mechanici en ambassadeur van Spanje in Engeland, hem als personeelslid meenam naar de Britse hoofdstad. De rolschaats Jean Joseph Merlin komt op 24 mei 1760 op 24-jarige leeftijd aan in de Engelse metropool. Hij kent de taal van het land op dat moment helemaal niet, maar hij zal deze zeer snel leren, want hij spreekt hem al in 1763. Hij zal zich echter nooit in perfect Engels uitdrukken, hoewel hij ten minste vanaf 1775 in staat is om onderhoudend te converseren in de salons van de Londense gentry. "Al in 1763, wanneer de Franse astronoom Lalande een reis maakt naar Londen waar hij vriendschappelijke contacten heeft met Merlin, is deze zeker bezig met een prestigieuze taak: de mechanische afwerking van een groot draaiorgel voor de prinses van Wales; deze horlogemakersklus werd waarschijnlijk binnengehaald dankzij de invloed van de graaf van Fuentes, van wie hij de beschermeling is," legt Pierre Bauwens uit. "Merlin werkt achtereenvolgens voor de edelsmeden Sutton en Cox, niet als een gewone werknemer, maar als mechanisch specialist, aangesteld voor specifiek werk." Kirby schrijft dat "kort na zijn aankomst in Engeland, Jean Joseph Merlin de eerste of hoofdmechanicus werd van het Cox Museum in Spring-Gardens, een functie die hij in 1773 neergelogde." Merlin wordt tegenwoordig vaak genoemd als pionier in de ontwikkeling van rolschaatsen. "In feite ontstond het idee waarschijnlijk rond 1700 in Holland en het eerste herinnerde gebruik ervan in Engeland dateert van 1743," legt Pierre Bauwens uit. "In werkelijkheid werden rolschaatsen tot de jaren 1820-1830 beschouwd als speelgoed en bleef het gebruik ervan beperkt tot theaterproducties en werden ze incidenteel gepresenteerd op tentoonstellingen. Het is ongetwijfeld zo dat Merlin ze voor zich zag." Vóór 1772 verscheen Jean Joseph Merlin op een gemaskerd bal bij mevrouw Cornely (Carlisle House, Soho Square), gemonteerd op een paar schaatsen en viool spelend. Maar omdat hij zijn snelheid niet kon remmen en zijn richting niet kon sturen, crashte hij op een spiegel met een waarde van meer dan 500 pond, sloeg hij zijn muziekinstrument in stukken en raakte hij ernstig gewond. Dít ongelukkige avontuur bracht Merlin af van het rolschaatsen. [Tekening: ALS ZE NAAR MIJ HADDEN GELUISTERD, ZOUDEN DE INWONERS VAN HUY GEEN MOBILITEITSPROBLEMEN MEER HEBBEN...] Een geniaal, genereus en verfijnd uitvinder Als mechanicus met een buitengewone behendigheid produceerde Jean Joseph Merlin muziekinstrumenten, klokken en automaten... MERLIN combineerde activiteiten als horlogemaker en muziekinstrumentenbouwer. Zelf zag hij zich echter vooral als een maker van mathematische instrumenten. Als uitvinder leidde hij, eerst parallel aan zijn samenwerking met Cox en daarna volledig zelfstandig, een onafhankelijke carrière. Vóór die datum lijkt Merlin al gewerkt te hebben aan een piano-klavecimbel, een samengesteld muziekinstrument dat hij later zou verbeteren. In 1773 perfectioneert hij een "Hollandse braadspit", een combinatie van een mechanische spitdraaier met een reflector, een nieuwigheid die de hitte in het apparaat verhoogde. "Vervolgens ontwikkelde hij zijn fauteuil voor jichtpatiënten of invalidenstoel, zeker afgeleid van die van Grollier, die in principe tot op de dag van vandaag is overgebleven," vermeldt Pierre Bauwens. "Dat geldt waarschijnlijk ook voor zijn balans (trébuchet), uitgevonden in 1781. Een elegante klok gemaakt in 1776, geheel origineel, stelt ons in staat Merlin in te delen bij de beste specialisten op dit gebied." Zo beweegt Jean Joseph zich vanaf 1775 in een elegante sociëteit, voor zijn plezier, maar ook om er klanten te werven. Hij introduceert zichzelf er met name door piano's te stemmen en vrolijk deel te nemen aan gemaskerde bals. In 1783 vestigt Merlin zich op Princes Street 11, Hanover Square, waar hij de "Merlin's Mechanical Exhibition" opent, later de "Merlin's Mechanical" genoemd. Men kon er een menigte bezienswaardigheden zien in de diverse takken van de mechanica, een mengsel van objecten gemaakt om bewonderd te worden door de nieuwsgierigen en andere bestemd om verkocht te worden. Men vindt er met name talrijke automaten (hij had er voor Cox ontwikkeld), allemaal voorzien van beweging, die frequent een muzikaal element bevatten. "Op het gebied van praktische objecten kon men in het museum fauteuils voor jichtpatiënten vinden, 'Sanctorius'-weegschalen, balansen, theetafels waarvan het blad, bewogen door een ingenieus mechanisme, om een as draaide waardoor theekoppen gemakkelijk gevuld konden worden, apparaten om brieven te verzegelen, klokken, een machine om blinden te helpen whist te spelen, een telegraafsysteem voor gezinnen...," vermeldt Pierre Bauwens. "Er waren bovendien muziekinstrumenten, waarvan sommige automatisch speelden en andere niet, die een brug sloegen tussen de te bekijken en de te verkopen objecten. Het museum werd al snel het unieke aantrekkingspunt van Merlins activiteiten." Een genereus man "In de jaren 1790 begon de gezondheid van Merlin te verwakken. Die bleef verslechteren tot aan zijn dood op 4 mei 1803," verduidelijkt Pierre Bauwens nog. "Op het eerste gezicht was hij een fantastische, zo niet frivole man." In feite werpt een necrologie, snel verschenen in de editie van mei 1803 van het Gentlemen's Magazine, licht op de diepere aard van de man: "van een actieve aard liet hij nauwelijks een moment ongebruikt. Zijn goede menselijke kwaliteiten zullen lang herinnerd worden door degenen die hem kenden. Van een wat onstuimige genereusheid tooonde hij veel interesse voor zijn ondergeschikten." ❶ Annales du Cercle Hutois des Sciences et Beaux-Arts, Deel XLII (1988), Jean Joseph Merlin, geboren te Huy, geniaal uitvinder te Londen (1735-1803), Pierre Bauwens. Zijn opa ook De grootvader van moederskant van Merlin, Gabriel Le Vasseur, was goed bekend in Huy en de regio. In 1706 werd hij belast met diverse ijzerwerken voor het kasteel van Waleffe, dat toen in aanbouw was. Dit werk moet gewaardeerd zijn, want in 1708 bestelde men bij hem de "grote leuning" van de eretrap, naar een model van de Franse ornamentmaker Daniel Marot, gevestigd in Nederland. In 1718 voert Le Vasseur een tabernakel uit voor het hoofdaltaar van de kapittelkerk van Huy, evenals een bronzen adelaarslessenaar, die Saumery beoordeelde als van "de uiterste verfijning." In 1717-18 wordt hij opnieuw naar Luik geroepen om te werken aan het stadhuis, waar hij het binnenijzerwerk realiseert. In 1724 wordt hij opnieuw gevraagd door het kapittel van Huy. Hij herstelt de reliekschrijn van Sint-Mengold. Maar bovenal realiseert hij een koorhek van ijzer en verguld koper. In 1733 realiseerde hij wat voor ons zijn grote werk blijft: de troonhemel van de Bassina, die de stad destijds liet restaureren en aanpassen aan de tijdgeest. ❶ Bron: Jacques Comenne, De grootvader van moederskant van Jean-Joseph Merlin: Gabriel Le Vasseur, meesterslotenmaker te Huy in de 18e eeuw.